ЁЯРЯ fish farming ЁЯжИрдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рд╕े рдХрдоाрдПँ рд▓ाрдЦों: рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди рдХा рдкूрд░ा рддрд░ीрдХा, ЁЯТ░

 



рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рд╕े рдХрдоाрдПँ рд▓ाрдЦों, рдЬाрдиिрдП рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди рдХा рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рд▓ाрднрджाрдпрдХ рддрд░ीрдХा ЁЯРЯ


рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЦेрддी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ (рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди) рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдХрдоाрдИ рдХा рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╕ाрдзрди рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै। рдХрдо рдЬрдоीрди рдоें рднी рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рд╣ी рджेрдЦрднाрд▓ рд╕े рд╕ाрд▓ рдоें рдЕрдЪ्рдЫा рдоुрдиाрдлा рдХрдоाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рднाрд░рдд рдоें рдордЫрд▓ी рдХी рдоांрдЧ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдмिрдЬрдиेрд╕ рддेрдЬी рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।




рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдХ्рдпा рд╣ै? ЁЯдФ


рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рддाрд▓ाрдм, рдЯैंрдХ рдпा рдмाрдпोрдл्рд▓ॉрдХ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдоें рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рддрд░ीрдХे рд╕े рдордЫрд▓िрдпों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा।

рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ाрди рдЗрди рдордЫрд▓िрдпों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं:  рд╡ैрд╕ा рдЖрдк рднी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं  рдордЫрд▓िрдпों рдХी рдк्рд░рдХाрд░।


1. рд░ोрд╣ू
2. рдХрддрд▓ा
3. рдоृрдЧрд▓
4. рддिрд▓ाрдкिрдпा
5. рдкंрдЧाрд╕िрдпрд╕
6. рдХॉрдорди рдХाрд░्рдк

рдЗрдирдХी рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдоांрдЧ рд░рд╣рддी рд╣ै।


2. рддाрд▓ाрдм рдХी рддैрдпाрд░ी рдХैрд╕े рдХрд░ें ЁЯдФ


рддाрд▓ाрдм рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рд▓рдЧрднрдЧ 5–6 рдлीрдЯ рд░рдЦें।

рддाрд▓ाрдм рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЪрд░рдг:
рддाрд▓ाрдм рд╕ुрдЦाрдПँ
рдЪूрдиा рдбाрд▓ें (200–300 рдХिрд▓ो/рдПрдХрдб़)
рдЧोрдмрд░ рдЦाрдж рдбाрд▓ें
рд╕ाрдл рдкाрдиी рднрд░ें





3. рдордЫрд▓ी рдХे рдмीрдЬ (Fingerlings) рдбाрд▓рдиा ЁЯРЯ


рдЕрдЪ्рдЫी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ाрд▓े рдмीрдЬ рд╕рд░рдХाрд░ी hatchery рдпा рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рдХेंрдж्рд░ рд╕े рд▓ें।

рдк्рд░рддि рдПрдХрдб़ рдмीрдЬ рд╕ंрдЦ्рдпा:
рд▓рдЧрднрдЧ 4000–5000 рдордЫрд▓ी рдмीрдЬ

4. рдордЫрд▓िрдпों рдХा рдЪाрд░ा ЁЯжИ


рдордЫрд▓िрдпों рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рджेрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдЪाрд░ा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ें:


рд╕рд░рд╕ों рдЦрд▓ी
рдЪोрдХрд░
рддैрдпाрд░ fish feed
рдоिрдирд░рд▓ рдоिрдХ्рд╕

рджिрди рдоें 2 рдмाрд░ рдЦिрд▓ाрдПँ।

5. рдкाрдиी рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдмрдиाрдП рд░рдЦें ЁЯТж


рдз्рдпाрди рд░рдЦें:


рдкाрдиी рдХा pH: 7–8.5
рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ो
рд╣рд░ 15 рджिрди рдкाрдиी рдЬांрдЪें


рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдоें рд▓ाрдЧрдд ЁЯТ░


рдПрдХ рдПрдХрдб़ рддाрд▓ाрдм рдоें рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдЦрд░्рдЪ:

рдЦрд░्рдЪ рдЕрдиुрдоाрди
рддाрд▓ाрдм рддैрдпाрд░ी ₹20,000
рдмीрдЬ рдЦрд░ीрдж ₹15,000
рдЪाрд░ा ₹40,000
рджрд╡ा/рдоेंрдЯेрдиेंрд╕ ₹10,000

рдХुрд▓ рд▓ाрдЧрдд: рд▓рдЧрднрдЧ ₹85,000–₹1,00,000


рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдоें рдоुрдиाрдлा

рдПрдХ рдПрдХрдб़ рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ:

3 рд╕े 5 рдЯрди рдЙрдд्рдкाрджрди
рдмिрдХ्рд░ी: ₹2.5–4 рд▓ाрдЦ
рд╢ुрдж्рдз рд▓ाрдн: ₹1.5–2 рд▓ाрдЦ рддрдХ
рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдФрд░ рд╕рдм्рд╕िрдбी

рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХी Pradhan Mantri Matsya Sampada Yojana рдХे рддрд╣рдд рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди рдХे рд▓िрдП рд╕рдм्рд╕िрдбी рджी рдЬाрддी рд╣ै।


рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै:


рддाрд▓ाрдм рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рд╣ाрдпрддा
рдмीрдЬ рд╕рд╣ाрдпрддा
рдЙрдкрдХрд░рдг рд╕рд╣ाрдпрддा
рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг

рдЕрдзिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдордд्рд╕्рдп рд╡िрднाрдЧ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें।

рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдХे рдлाрдпрджे ЁЯРЯЁЯСН


✅ рдХрдо рдЬрдЧрд╣ рдоें рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं
✅ рдЦेрддी рдХे рд╕ाрде рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЖрдп
✅ рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдоांрдЧ
✅ рд╕рд░рдХाрд░ी рдорджрдж рдЙрдкрд▓рдм्рдз
✅ рдЕрдЪ्рдЫा рдоुрдиाрдлा






рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рдЙрди्рдирдд рддрдХрдиीрдХें, рдмीрдоाрд░ी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдФрд░ рдоाрд░्рдХेрдЯिंрдЧ рдХे рдирдП рддрд░ीрдХे ЁЯдФ


1. рд╕рд╣ी рдордЫрд▓ी рдХा рдЪुрдиाрд╡ рд╣ी рдЖрдзी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ै

рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣рд░ рдордЫрд▓ी рдЕрдЪ्рдЫा рдкрд░िрдгाрдо рдирд╣ीं рджेрддी। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдоौрд╕рдо, рдкाрдиी рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдордЫрд▓ी рдЪुрдирдиा рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫी рдордЫрд▓िрдпाँ

  • рд░ोрд╣ू (Rohu): рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддी рд╣ै, рдмाрдЬाрд░ рдоें рдоांрдЧ рдЕрдЪ्рдЫी।
  • рдХрддрд▓ा (Catla): рдмрдб़े рдЖрдХाрд░ рдХी, рдЕрдЪ्рдЫी рдХीрдордд рдоिрд▓рддी рд╣ै।
  • рдоृрдЧрд▓ (Mrigal): рдоिрд╢्рд░िрдд рдкाрд▓рди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी।

рддेрдЬी рд╕े рдХрдоाрдИ рдЪाрд╣рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП

  • рддिрд▓ाрдкिрдпा (Tilapia): рдЬрд▓्рджी рддैрдпाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдкंрдЧाрд╕ (Pangasius): рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдкाрд▓рди рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп।








2. рдордЫрд▓िрдпों рдоें рдмीрдоाрд░ी рдХैрд╕े рдкрд╣рдЪाрдиें рдФрд░ рдмрдЪाрд╡ рдХрд░ें


рдмрд╣ुрдд рд╕े рдХिрд╕ाрди рдиुрдХрд╕ाрди рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдаाрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдмीрдоाрд░ी рджेрд░ рд╕े рдкрд╣рдЪाрдирддे рд╣ैं।

рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрдХेрдд
рдордЫрд▓ी рдкाрдиी рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрдиा
рдЦाрдиा рдХрдо рдЦाрдиा
рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рд╕рдлेрдж рдзрдм्рдмे
рдзीрдоी рдЧрддि рд╕े рддैрд░рдиा
рдмрдЪाрд╡

✅ рд╕ाрдл рдкाрдиी рд░рдЦें
✅ рдЬ्рдпाрджा рднीрдб़ рди рдХрд░ें
✅ рдирдпा рдмीрдЬ рдбाрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬांрдЪ рдХрд░ें
✅ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЪूрдиा/рдк्рд░ोрдмाрдпोрдЯिрдХ рдбाрд▓ें



3. рдЪाрд░ा рдк्рд░рдмंрдзрди: рдпрд╣ीं рд╕े рдоुрдиाрдлा рдмрдв़рддा рд╣ै


рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд▓ाрдЧрдд рдЕрдХ्рд╕рд░ рдлीрдб (рдЪाрд░ा) рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕े рд╕рдордЭрджाрд░ी рд╕े рдоैрдиेрдЬ рдХрд░ें।

рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рд╡ाрд▓े рд╡िрдХрд▓्рдк
рд╕рд░рд╕ों рдЦрд▓ी + рдЪोрдХрд░ рдоिрд╢्рд░рдг
рд╕्рдеाрдиीрдп рдХृрд╖ि рдЙрдк-рдЙрдд्рдкाрдж
рд╕ंрддुрд▓िрдд commercial fish feed
рдз्рдпाрди рд░рдЦें
рдЬрд░ूрд░рдд рд╕े рдЬ्рдпाрджा feed рдкाрдиी рдЦрд░ाрдм рдХрд░рддा рд╣ै।
рдХрдо feed рд╕े growth рдзीрдоी рд╣ोрдЧी।



4. рдкाрдиी рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЕрдм рддрдХрдиीрдХ рд╕े рдХрд░ें


рдЕрдм рдЫोрдЯे рдХिрд╕ाрди рднी рд╕рд╕्рддे рдЙрдкрдХрд░рдгों рд╕े рдкाрдиी рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं:

1. pH meter
2. Dissolved Oxygen (DO) meter
3. Temperature meter




5. рд╕ीрдзी рдмिрдХ्рд░ी рдХрд░рдХे рдЬ्рдпाрджा рдХрдоाрдПँ


рд╕िрд░्рдл рдоंрдбी рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рди рд░рд╣ें।

рдирдП рддрд░ीрдХे:
рд╕्рдеाрдиीрдп рд╣ोрдЯрд▓/рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेंрдЯ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ
рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдРрдк рдЧ्рд░ुрдк рдмрдиाрдХрд░ рддाрдЬ़ी рдордЫрд▓ी рдХी рдмिрдХ्рд░ी
Facebook page рдпा рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдк्рд░рдЪाрд░
рдШрд░ рддрдХ рдбिрд▓ीрд╡рд░ी



6. рдЫोрдЯे рдХिрд╕ाрди рдХैрд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें (рдХрдо рдмрдЬрдЯ рдоॉрдбрд▓)


рдЕрдЧрд░ рдмрдЬрдЯ рдХрдо рд╣ै:

1 рдЫोрдЯा рддाрд▓ाрдм рдпा 1–2 рдмाрдпोрдл्рд▓ॉрдХ рдЯैंрдХ
рд╕ीрдоिрдд рдмीрдЬ (500–1000)
рдЦुрдж рдиिрдЧрд░ाрдиी
рд╕्рдеाрдиीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рдмिрдХ्рд░ी

рдЗрд╕рд╕े рд╕ीрдЦрддे рд╣ुрдП рдзीрд░े-рдзीрд░े рдмрдв़ рд╕рдХрддे рд╣ैं।


7. рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдФрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ


рднाрд░рдд рдоें Pradhan Mantri Matsya Sampada Yojana рдЬैрд╕ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рддрд╣рдд:

рд╕рдм्рд╕िрдбी
рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ
рдЗंрдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рд╕рд╣ाрдпрддा

рдЕрдкрдиे рдЬिрд▓े рдХे рдордд्рд╕्рдп рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ें।


рд╕ुрдЭाрд╡ 

 рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдЕрдм рдЦेрддी рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдХ्рдпों рдмрди рд░рд╣ी рд╣ै


рдлिрд╢ рдлाрд░्рдоिंрдЧ рдЕрдм рд╕िрд░्рдл рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХाрдо рдирд╣ीं рд░рд╣ा।
рдЬो рдХिрд╕ाрди рдирдИ рддрдХрдиीрдХ + рд╕рд╣ी рдк्рд░рдмंрдзрди + рд╕ीрдзी рдмिрдХ्рд░ी рдЕрдкрдиाрддे рд╣ैं, рд╡े рдмेрд╣рддрд░ рдХрдоाрдИ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЖрдЬ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдпрд╣ рдЖрдкрдХी рдЦेрддी рдХी рдЖрдп рдХा рдордЬрдмूрдд рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै।






рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

рдХुрдиुрд░ु рдХी рдЦेрддी рдХैрд╕े рдХрд░ें? ЁЯМР рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХुंрджрд░ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬाрдирдХाрд░ी ।

рдЦीрдХрд╕ा рдХी рдЦेрддी: рд╡ो рд╕рдЪ рдЬो рдХोрдИ рдирд╣ीं рдмрддाрддा | рдк्рд░ोрдЯीрди рдкाрд╡рд░рд╣ाрдЙрд╕ । рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें ЁЯМР

||ЁЯМ┐ЁЯМ▓ЁЯМ│рдоोрд░िंрдЧा (рд╕рд╣рдЬрди) рдХी рдЦेрддी рдХैрд╕े рдХрд░ें? Global Level Farming & Export GuideЁЯНГ||